Người mới đến làm việc ở vùng Yên Bái cũ thường chọn chỗ ở theo ba khu: các phường quanh trung tâm thành phố cũ bên sông Hồng (Yên Bái, Nam Cường, Âu Lâu, Văn Phú), ba phường của khu Nghĩa Lộ ở cánh đồng Mường Lò, hoặc trung tâm các xã lớn như Lục Yên, Mậu A, Văn Chấn, Trấn Yên, Yên Bình. Người được điều động lên vùng cao thì phần nhiều ở nhà công vụ hoặc thuê nhà dân ở trung tâm xã.
Chọn khu nào tuỳ nơi làm việc, trường học của con và lối sống. Nhưng có một tiêu chí chung mà vùng này dạy cho người ở đây bằng những mùa lũ: cao độ nền nhà, khoảng cách tới sông, suối và sườn núi dốc quan trọng không kém tiện ích. Trận lũ tháng 9/2024 do bão Yagi làm ngập sâu nhiều khu dân cư ven sông Hồng của thành phố Yên Bái cũ là ví dụ gần nhất.
Bài viết không nêu giá thuê hay giá nhà, vì những con số đó đổi theo thời điểm và từng căn. Thay vào đó là cách chọn khu, cách xem một căn nhà, và những điều nên có trong hợp đồng.
Các phường quanh trung tâm cũ: tiện lợi, nhưng nhìn kỹ cao độ
Phường Yên Bái là khu lõi của thành phố cũ, gồm các phường cũ Yên Ninh, Nguyễn Thái Học, Minh Tân, Hồng Hà, Đồng Tâm. Ở đây gần cơ quan, trường học, bệnh viện, chợ, ga Yên Bái và các trục phố như Nguyễn Thái Học, Điện Biên, Yên Ninh. Người làm việc ở các cơ quan cấp tỉnh, ngân hàng, bệnh viện thường chọn khu này vì đi lại ngắn.
Phường Nam Cường mở rộng về phía Trấn Yên, có các khu dân cư mới, khu quanh hồ Nam Cường; phường Âu Lâu nằm bên kia sông Hồng, nối với trung tâm qua cầu, có vùng Giới Phiên, Âu Lâu, Hợp Minh; phường Văn Phú ở phía đầu cầu Văn Phú, gồm cả khu Yên Thịnh, Tân Thịnh, Phú Thịnh, gần nút giao với cao tốc. Mỗi phường có khu phố cũ dày đặc và khu dân cư mới quy hoạch.
Khi chọn nhà ở các phường này, hãy tách bạch hai loại vị trí: khu thấp sát sông Hồng, sát các ngòi, suối đổ ra sông, và khu trên đồi, sườn dốc. Khu thấp dễ ngập khi lũ lớn; khu trên dốc nhìn đẹp, thoáng nhưng có nơi nằm sát taluy, mùa mưa cần để ý sạt trượt. Khu bằng, nền cao, xa mép sông thường là lựa chọn yên tâm hơn, dù có thể kém "view".
Một cách kiểm đơn giản: hỏi hàng xóm lâu năm xem năm 2024 nước lên tới đâu, nhìn vết nước còn trên tường, cột điện; hỏi tổ trưởng tổ dân phố về những đợt sơ tán trước. Người dân ở đây nhớ rất rõ.
Khu Nghĩa Lộ và trung tâm các xã: nhịp sống chậm, chi phí nhẹ hơn
Ba phường Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia nằm giữa cánh đồng Mường Lò, cách khu phường Yên Bái một quãng đường khá xa qua vùng đồi Văn Chấn. Đây là trung tâm của các xã phía tây: có bệnh viện khu vực, trường học, chợ Mường Lò, các cơ quan. Người làm việc ở Văn Chấn, Tú Lệ, Trạm Tấu thường chọn ở khu Nghĩa Lộ để vừa gần nơi làm, vừa đủ tiện nghi. Nhịp sống chậm hơn, nhiều nhà vẫn có vườn, khu bản Thái ven phường giữ nhà sàn.
Trung tâm các xã lớn như Lục Yên, Mậu A, Văn Chấn, Trấn Yên, Yên Bình, Thác Bà có chợ, trường, trạm y tế, ngân hàng, đủ cho sinh hoạt hằng ngày. Nhà cho thuê ở đây ít hơn phường, thường là phòng hoặc cả nhà của hộ dân, nhà riêng có sân. Hợp với người làm ở khu công nghiệp, nông lâm trường, trường học, trạm y tế trong vùng.
Ở các khu này, rủi ro thiên tai cũng có mặt riêng: nhà ven ngòi, suối như Ngòi Thia, Ngòi Hút có thể bị lũ ống, lũ quét; nhà dưới chân đồi cần xem sườn phía sau đã có dấu hiệu nứt, trượt hay chưa. Hỏi xã về những khu đã được cảnh báo trước khi ký thuê dài hạn.
Vùng quanh hồ Thác Bà, thuộc các xã Thác Bà, Cảm Nhân, Yên Thành, Bảo Ái, cũng có nhà cho thuê, chủ yếu phục vụ người làm ở nhà máy thuỷ điện, khu du lịch, nghề nuôi cá lồng. Sống ven hồ yên tĩnh, không khí trong lành, nhưng đi lại về trung tâm mất thời gian hơn, dịch vụ ít hơn, và mùa mưa cần để ý mực nước hồ dâng. Hợp với người thích nhịp sống chậm, làm việc gần hồ, ít phải về phường hằng ngày.
Lên vùng cao làm việc: ở đâu, chuẩn bị gì
Nhà công vụ. Giáo viên, cán bộ y tế, công chức được điều động lên Mù Cang Chải, Trạm Tấu, các xã vùng cao Văn Chấn, Văn Yên thường được bố trí nhà công vụ hoặc phòng ở tập thể trong khuôn viên trường, trạm. Hỏi đơn vị trước khi lên để biết phòng có những gì, cần mang thêm gì.
Thuê nhà dân. Nếu không có nhà công vụ, có thể thuê phòng của hộ dân ở trung tâm xã. Nhà ở vùng cao thường xây chắc nhưng kín gió hơn đồng bằng, có nơi dùng nhà gỗ, nhà trình tường. Hỏi kỹ về nước sinh hoạt mùa khô, điện, sóng điện thoại, chỗ để xe.
Đồ cần mang. Chăn dày, áo ấm, ủng, áo mưa, đèn pin, sạc dự phòng, bình lọc nước nếu cần, thuốc dùng thường xuyên. Mùa đông ở độ cao trên một nghìn mét có những đợt rét rất sâu, có nơi có băng giá.
Sống cùng cộng đồng. Học vài câu chào hỏi bằng tiếng Mông, tiếng Thái, tham gia các ngày hội bản, tôn trọng phong tục kiêng kỵ của gia đình chủ nhà. Đó là cách để công việc ở vùng cao suôn sẻ hơn nhiều so với chỉ ở trong phòng.
Xem một căn nhà thuê: trình tự kiểm
Trước khi đặt cọc, nên đi xem nhà ít nhất một lần vào ban ngày, tốt nhất thêm một lần sau cơn mưa lớn. Trình tự gợi ý:
- Xem vị trí: khoảng cách tới sông, suối, ngòi; nền nhà cao hơn mặt đường bao nhiêu; phía sau có taluy, sườn dốc không.
- Xem tường, trần, góc nhà có vết ẩm, mốc, vết nước cũ không; hỏi trực tiếp chủ nhà và hàng xóm về những lần ngập.
- Kiểm điện: ổ cắm, cầu dao, công tơ riêng hay chung; kiểm nước: nước máy hay giếng, nước có đục khi mưa không, có bể chứa dự phòng không.
- Kiểm an toàn: lối thoát nạn, cửa sổ có chấn song khoá chết không, bình chữa cháy, chỗ để xe máy tách khỏi lối đi.
- Kiểm sóng điện thoại, mạng internet, chỗ phơi đồ trong mùa nồm ẩm.
- Hỏi chi phí đi kèm: tiền điện, nước tính theo giá nào, phí vệ sinh, gửi xe, internet.
Ở các phường ven sông, hỏi thêm chủ nhà đã làm gì sau đợt lũ 2024: nâng nền, chuyển ổ điện lên cao, có kế hoạch sơ tán đồ đạc chưa. Câu trả lời cho biết khá nhiều về căn nhà và về người cho thuê.
Hợp đồng thuê: những điều nên ghi rõ
Hợp đồng thuê nhà ở không cần quá dài, nhưng nên có các điều khoản dưới. Ghi địa chỉ theo xã, phường mới của tỉnh Lào Cai:
| Điều khoản | Nên ghi gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Bên thuê, bên cho thuê | Họ tên, số định danh, địa chỉ | Làm căn cứ đăng ký tạm trú |
| Thời hạn, giá thuê | Bao lâu, giá cố định hay điều chỉnh, kỳ thanh toán | Tránh tăng giá giữa chừng |
| Tiền cọc | Số tiền, điều kiện hoàn cọc, thời hạn hoàn | Tranh chấp phổ biến nhất khi trả nhà |
| Điện, nước, dịch vụ | Cách tính, ai trả | Tránh hiểu lầm hằng tháng |
| Sửa chữa | Hỏng gì ai sửa, báo trong bao lâu | Nhất là thấm dột, điện nước |
| Thiên tai | Xử lý khi nhà bị ngập, hư hỏng do lũ, ai chịu chi phí, có giảm tiền thuê không | Đặc thù vùng ven sông, ven suối |
| Chấm dứt trước hạn | Báo trước bao lâu, mất cọc trong trường hợp nào | Người được điều động đi nơi khác hay gặp |
Hợp đồng là giấy tờ để bạn đăng ký tạm trú với công an phường, xã. Chủ nhà nên đồng ý xác nhận cho người thuê đăng ký; nếu chủ nhà né tránh việc này, hãy cân nhắc lại.
Khi có cảnh báo lũ: người thuê nhà nên làm gì
Theo dõi thông tin chính thức. Mùa mưa, chính quyền phường, xã thông báo cảnh báo lũ, xả lũ hồ Thác Bà, nguy cơ sạt lở qua loa truyền thanh, nhóm liên lạc tổ dân phố và các kênh chính thức. Người mới đến nên xin vào nhóm của tổ, thôn ngay từ đầu để không bị lỡ tin.
Kê đồ lên cao sớm. Đồ điện, giấy tờ, xe máy nên được đưa lên tầng trên hoặc chỗ cao từ khi có cảnh báo, không đợi nước vào nhà. Ở các phường ven sông, nước có thể lên nhanh trong đêm.
Ngắt điện khi nước lên. Khi nước sắp vào nhà, ngắt cầu dao tổng; không chạm vào thiết bị điện khi chân đang đứng trong nước. Sau lũ, nhờ thợ kiểm tra hệ thống điện trước khi bật lại.
Sơ tán theo hướng dẫn. Khi được yêu cầu sơ tán, đi ngay, mang theo giấy tờ, thuốc, điện thoại, sạc dự phòng. Ở vùng đồi, nếu thấy nứt đất, cây nghiêng, nước suối đục bất thường, rời khỏi nhà và báo chính quyền, không chờ lệnh.
Thuê dài hay mua: nghĩ gì trước khi quyết
Nhiều người đến làm việc vài năm rồi muốn ở lại, tính chuyện mua đất làm nhà. Trước khi quyết, nên thuê ở ít nhất qua một mùa mưa lũ và một mùa đông để hiểu khu mình định ở. Một mảnh đất trông rất đẹp vào tháng ba có thể là nơi nước tràn qua vào tháng chín.
Khi đã quyết mua, phần pháp lý về sổ đỏ, quy hoạch, hành lang sông hồ và tách thửa cần kiểm kỹ ở cơ quan đất đai, như đã trình bày trong bài về đất đai trên trang này. Phần thực tế là đi lại, trường của con, nơi làm việc sau này. Vùng Yên Bái cũ đang có thay đổi về hạ tầng, đường sá, khu đô thị; đừng mua chỉ vì nghe nói "sắp có dự án" khi chưa kiểm được quy hoạch chính thức.
Thuê dài hạn cũng có cái lợi: linh hoạt khi được điều chuyển công tác, không phải lo sửa chữa lớn, không đọng vốn. Với nhiều người làm việc ở đây theo nhiệm kỳ, đó là lựa chọn hợp lý hơn mua. Khi đã hiểu rõ từng khu sau vài năm sống thật, quyết định mua cũng sẽ chắc chắn hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Phường nào ở khu Yên Bái cũ ít bị ngập nhất?
Mức ngập phụ thuộc từng khu, từng con phố và cao độ nền, không phụ thuộc tên phường. Trong cùng một phường có khu thấp ven sông dễ ngập và khu cao gần như không ngập. Hỏi hàng xóm lâu năm, tổ trưởng tổ dân phố về đợt lũ 2024 là cách đáng tin nhất.
Thuê nhà ở Nghĩa Lộ để đi làm ở Tú Lệ có hợp lý không?
Nhiều người làm như vậy để có điều kiện sinh hoạt tốt hơn, nhưng quãng đường Nghĩa Lộ – Tú Lệ qua vùng đồi núi, mùa sương mù và mưa đi chậm. Nếu phải có mặt sớm hằng ngày, ở ngay Tú Lệ hoặc ở bán trú trong tuần, cuối tuần về Nghĩa Lộ thường đỡ mệt hơn.
Cho người nước ngoài thuê nhà ở vùng Yên Bái cũ cần lưu ý gì?
Chủ nhà phải khai báo tạm trú cho người nước ngoài theo quy định, qua hệ thống dành cho khai báo tạm trú người nước ngoài hoặc với công an xã, phường. Hợp đồng nên có bản song ngữ để hai bên hiểu đúng. Hỏi công an nơi có nhà để được hướng dẫn cụ thể.
Nhà thuê bị ngập do lũ thì ai chịu thiệt hại?
Tuỳ thoả thuận trong hợp đồng và lỗi của mỗi bên. Đồ đạc của người thuê thường do người thuê tự chịu, hư hỏng kết cấu nhà do chủ nhà sửa. Vì vậy nên ghi rõ điều khoản thiên tai khi ký, và khi có cảnh báo lũ, chủ động kê đồ lên cao, sơ tán sớm.
Có nên thuê nhà sàn ở bản Thái để ở lâu dài không?
Được, nếu gia chủ đồng ý và bạn quen nếp sinh hoạt nhà sàn. Nhà sàn mát mùa hè, nhưng cần hỏi kỹ về nhà vệ sinh, bếp, nước nóng mùa đông. Ở lâu dài cũng cần đăng ký tạm trú, tôn trọng các kiêng kỵ trong nhà của gia chủ.
Có cần đăng ký tạm trú nếu chỉ thuê vài tháng?
Có. Ở ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên để làm việc, học tập thì phải đăng ký tạm trú. Hồ sơ cần hợp đồng thuê và ý kiến đồng ý của chủ nhà, có thể nộp qua ứng dụng định danh điện tử.