Đường sắt Hà Nội – Lào Cai qua Yên Bái cũ: ga Yên Bái, ga nhỏ ven sông và cách đi tàu

Tuyến đường sắt Hà Nội – Lào Cai chạy dọc sông Hồng qua vùng Yên Bái cũ, với ga Yên Bái ở trung tâm cũ và nhiều ga nhỏ phía trên như Cổ Phúc, Mậu A; đây là tuyến khổ một mét có từ đầu thế kỷ XX, đến nay vẫn chở khách và chở hàng giữa Hà Nội, Yên Bái cũ và Lào Cai cũ. Từ khi có cao tốc, tàu không còn là cách đi nhanh nhất, nhưng vẫn là lựa chọn quen thuộc của người đi đêm, người đi một mình, người gửi hàng nặng.

Bài này nói về con đường sắt từ góc người sống và đi lại ở Yên Bái cũ: tuyến chạy qua đâu, ga nào còn đón khách, đi tàu đêm thế nào, xuống ga rồi đi tiếp ra sao, gửi hàng theo tàu cần biết gì. Giờ tàu, số chuyến, giá vé thay đổi theo từng thời kỳ nên không ghi ở đây; hãy xem trên kênh bán vé chính thức của ngành đường sắt trước khi đi.

Một tuyến đường sắt hơn trăm năm bên sông Hồng

Tuyến Hà Nội – Lào Cai là một phần của tuyến đường sắt Hải Phòng – Hà Nội – Lào Cai – Côn Minh do chính quyền thuộc địa Pháp xây dựng đầu thế kỷ XX, nhằm nối cảng Hải Phòng với Vân Nam. Để tránh núi cao, tuyến bám theo thung lũng sông Hồng, vì vậy đi qua đúng dải đất thấp của Yên Bái cũ. Sự xuất hiện của đường sắt góp phần biến Yên Bái từ một vùng bến sông thành nơi đặt tỉnh lỵ, có ga, có phố.

Trong các cuộc chiến tranh, tuyến đường sắt và ga Yên Bái là những điểm bị đánh phá nặng, vì đây là tuyến vận chuyển chiến lược từ biên giới về đồng bằng. Nhiều người lớn tuổi ở trung tâm cũ còn nhớ những năm ga và cầu bị đánh, phải sơ tán. Sau chiến tranh, tuyến được khôi phục và tiếp tục chạy đến hôm nay.

Đường ray khổ một mét, đi một làn, các đoàn tàu tránh nhau ở ga. Tốc độ vì vậy không cao, nhiều đoạn chạy chậm qua cầu, qua đường cong ven sông. Đổi lại, ngồi tàu nhìn ra sông Hồng, đồi quế, làng ven sông là một trải nghiệm mà đường cao tốc không có.

Các ga quen thuộc trong vùng Yên Bái cũ

Bảng nêu các ga hay được nhắc trên đoạn qua Yên Bái cũ. Việc ga có dừng đón khách hay không phụ thuộc từng chuyến tàu và kế hoạch chạy tàu từng thời kỳ.

Nếu cần xuống ở một ga nhỏ, hãy hỏi khi mua vé hoặc hỏi nhân viên trên tàu. Nhiều ga nhỏ không có dịch vụ xung quanh, nên sắp xếp người đón trước, nhất là khi tàu tới vào ban đêm.

Đi tàu đêm từ Hà Nội lên Yên Bái: những điều thực tế

Phần lớn người đi tàu lên Yên Bái cũ chọn các chuyến chạy đêm của tuyến Hà Nội – Lào Cai. Ưu điểm là tiết kiệm một ngày, nằm giường ngủ được, không phải lái xe. Nhược điểm là ga Yên Bái nằm ở khoảng giữa tuyến, nên nhiều chuyến tới vào lúc nửa đêm hoặc rạng sáng, thời điểm khó tìm phương tiện và chỗ nghỉ.

Người đi tàu đêm nên đặt điện thoại báo thức trước giờ tới ga, chuẩn bị hành lý sẵn, vì tàu dừng ở ga Yên Bái không lâu. Nên đặt chỗ nghỉ có nhận khách muộn, hoặc nhờ người thân đón. Ở khu ga thường có xe ôm, taxi chờ khách, nhưng vào giờ khuya số lượng ít, nên thoả thuận giá trước khi lên xe.

Vào mùa du lịch Sa Pa, dịp lễ, Tết, các toa giường nằm của tuyến này thường kín. Người lên Yên Bái cũ cũng phải cạnh tranh chỗ với khách đi Lào Cai, vì vậy đặt vé sớm là điều cần thiết. Mua vé qua kênh chính thức giúp tránh vé giả, vé bán lại giá cao.

Chiều ngược lại, từ Yên Bái về Hà Nội, các chuyến đêm cũng thường qua ga Yên Bái vào giờ muộn. Người đi khám bệnh, đi học ở Hà Nội hay chọn chuyến này để sáng sớm đã tới nơi. Nếu mang theo người già, trẻ nhỏ, nên ra ga sớm, chọn giường tầng dưới và chuẩn bị áo ấm vì điều hoà trên toa đêm có lúc khá lạnh.

Từ ga Yên Bái đi tiếp lên Mường Lò, vùng cao

Tàu không đi vào Mường Lò, Tú Lệ hay Mù Cang Chải. Người đi tàu muốn lên những nơi đó phải đổi phương tiện ở trung tâm cũ. Cách phổ biến là đi xe khách từ bến xe trung tâm cũ lên Nghĩa Lộ, Mù Cang Chải; hoặc thuê xe tự lái, thuê xe máy; hoặc đặt xe đưa đón của chỗ nghỉ.

Vì tàu thường tới ga vào giờ khuya, nhiều người ngủ một giấc ở trung tâm cũ rồi sáng ra mới đi tiếp. Cách này an toàn hơn so với cố đi ngay trong đêm, vì đường lên vùng cao qua đèo dốc, ban đêm khó quan sát. Nếu thuê xe máy để lên vùng cao, hãy kiểm phanh, lốp, đèn, giấy tờ xe trước khi nhận.

Người về vùng hồ Thác Bà, Yên Bình, Lục Yên thì từ ga có thể đi taxi, xe khách nội tỉnh. Người về Văn Yên, Mậu A, Đông Cuông có thể cân nhắc xuống luôn ở ga Mậu A nếu chuyến tàu dừng ở đó, đỡ phải quay ngược từ trung tâm cũ.

Gửi hàng và chở hàng theo đường sắt

Ngoài chở khách, tuyến Hà Nội – Lào Cai là tuyến chở hàng quan trọng: phân bón, quặng, hàng xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Lào Cai và hàng hoá của các tỉnh dọc tuyến. Với người kinh doanh ở Yên Bái cũ, đường sắt là một lựa chọn để chở hàng nặng, hàng cồng kềnh đi Hà Nội hay Hải Phòng, nhất là khi không cần nhanh.

Gửi hàng theo tàu có hai dạng chính: gửi hàng lẻ theo tàu khách và thuê vận chuyển theo toa hàng. Mỗi dạng có thủ tục, quy định đóng gói và danh mục hàng cấm gửi riêng. Hàng dễ cháy, hoá chất, hàng có mùi mạnh thường bị hạn chế. Trước khi gửi, hãy hỏi trực tiếp bộ phận hàng hoá ở ga hoặc đơn vị vận tải đường sắt.

So với xe tải trên cao tốc, đường sắt thường chậm hơn và kém linh hoạt hơn vì phải bốc dỡ ở ga, nhưng có thể phù hợp với những lô hàng lớn, đi định kỳ. Người kinh doanh quế, gỗ, khoáng sản nên so sánh tổng chi phí và thời gian của cả hai cách, tính cả đoạn chở từ ga về kho.

Ngồi tàu qua Yên Bái cũ: dọc đường nhìn thấy gì

Đi tàu ban ngày trên đoạn qua Yên Bái cũ là cách ngắm dải sông Hồng mà đi ô tô khó có được. Đường ray nhiều chỗ chạy sát mép sông, nhìn thấy bãi bồi trồng ngô, chuối, những thuyền nhỏ đánh cá, những bến đò còn sót lại. Xa hơn là đồi quế, đồi keo, đồi chè xen các làng của người Kinh, người Tày, người Dao ven sông.

Từ trung tâm cũ đi lên phía Lào Cai, tàu qua vùng Trấn Yên rồi vào Văn Yên, nơi những đồi quế phủ kín sườn núi hai bên. Vào mùa bóc vỏ quế, có thể thấy những sân phơi quế bên đường, mùi quế thoảng vào toa khi tàu chạy chậm. Gần Mậu A, Đông Cuông, ven sông có làng mạc đông đúc hơn, có chợ, có đền cổ bên bờ.

Vì các chuyến khách phần nhiều chạy đêm, cảnh này chỉ thấy được khi đi những chuyến ban ngày hoặc lúc tàu tới vào sáng sớm. Ai có thời gian, thích chậm rãi, có thể cân nhắc một chặng tàu ban ngày giữa trung tâm cũ và Lào Cai cũ để thấy dải sông Hồng từ một góc khác.

Đường sắt và tương lai giao thông dọc sông Hồng

Khi cao tốc Nội Bài – Lào Cai thông xe, số khách đi tàu trên tuyến giảm vì ô tô nhanh hơn và linh hoạt hơn. Tuy vậy, tàu vẫn giữ được nhóm khách riêng: người đi đêm, người lớn tuổi không muốn ngồi xe lâu, gia đình có trẻ nhỏ, khách du lịch thích đi tàu. Với một số xã ven sông, ga tàu còn là điểm giao thương nhỏ.

Nhà nước đã thông qua chủ trương đầu tư tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, một tuyến mới nối với hệ thống đường sắt phía Trung Quốc. Tuyến mới đi qua vùng nào của Yên Bái cũ, đặt ga ở đâu, khi nào khởi công và hoàn thành là những thông tin cần theo dõi từ nguồn chính thức; không nên tin các lời đồn về giá đất quanh ga dự kiến.

Trong lúc chờ, tuyến khổ một mét hiện có vẫn tiếp tục vận hành. Người sống gần đường ray, nhất là ở các điểm giao cắt đường bộ không có gác chắn, cần nhớ nguyên tắc dừng lại, nhìn hai phía và nghe còi tàu trước khi băng qua.

An toàn quanh đường sắt cho người dân ven tuyến

Không đi bộ, ngồi chơi trên đường ray. Tàu chạy chậm nhưng không thể dừng gấp. Trẻ em, người chăn trâu bò ven tuyến cần được nhắc không ra đường ray.

Qua đường ngang phải dừng, nhìn, nghe. Ở những đường ngang không có gác chắn, dừng hẳn trước vạch, nhìn hai phía rồi mới qua. Không cố vượt khi đèn, chuông báo tàu sắp tới.

Không phơi đồ, họp chợ sát đường ray. Những khu chợ, khu dân cư sát hành lang đường sắt ở trung tâm cũ và các ga nhỏ cần giữ khoảng cách an toàn theo quy định.

Không ném đá, vật cứng lên tàu. Hành vi này gây nguy hiểm cho hành khách và lái tàu, bị xử lý nghiêm. Phụ huynh ở các khu dân cư ven tuyến nên nhắc trẻ em hiểu điều này.

Mùa lũ chú ý thông báo dừng chạy tàu. Mưa lũ có thể làm sạt nền đường, ngập đường ray ven sông Hồng. Khi ngành đường sắt thông báo tạm dừng, hãy đổi kế hoạch thay vì chờ ở ga.

Câu hỏi thường gặp

Ga tàu ở Yên Bái cũ nằm ở đâu?

Ga chính là ga Yên Bái ở trung tâm cũ, nay thuộc phường Yên Bái của tỉnh Lào Cai. Ngoài ra còn các ga nhỏ dọc sông Hồng như Cổ Phúc ở vùng Trấn Yên cũ và Mậu A ở vùng Văn Yên cũ. Việc từng ga có đón khách hay không phụ thuộc chuyến tàu.

Đi tàu từ Hà Nội lên Yên Bái mất bao lâu?

Thời gian tuỳ từng chuyến và điều kiện chạy tàu, thường lâu hơn đi ô tô theo cao tốc. Nhiều chuyến chạy đêm, tới ga Yên Bái vào giờ khuya. Hãy xem lịch chạy tàu hiện hành trên kênh chính thức của ngành đường sắt trước khi đặt vé.

Có tàu đi thẳng tới Nghĩa Lộ hay Mù Cang Chải không?

Không. Đường sắt chỉ chạy dọc sông Hồng. Muốn lên Nghĩa Lộ, Tú Lệ, Mù Cang Chải, bạn xuống ga Yên Bái rồi đi tiếp bằng xe khách, xe thuê hoặc xe đưa đón. Nên nghỉ lại một đêm ở trung tâm cũ nếu tàu tới vào ban đêm.

Có gửi hàng từ Yên Bái đi Hà Nội bằng tàu được không?

Được. Có thể gửi hàng lẻ theo tàu khách hoặc thuê vận chuyển bằng toa hàng, tuỳ khối lượng. Mỗi cách có quy định đóng gói, hàng cấm gửi và thủ tục riêng. Hỏi trực tiếp bộ phận hàng hoá ở ga trước khi mang hàng tới.

Tuyến đường sắt mới Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng có qua Yên Bái không?

Tuyến khổ tiêu chuẩn này nối Lào Cai với Hà Nội, Hải Phòng nên đi qua vùng Yên Bái cũ. Vị trí tuyến, vị trí ga và tiến độ cần theo dõi từ thông báo chính thức. Không nên dựa vào lời đồn để mua bán đất quanh các ga dự kiến.

Đi tàu đêm xuống ga Yên Bái lúc khuya có an toàn không?

Khu ga trung tâm cũ có xe ôm, taxi chờ khách, nhưng số lượng ít vào giờ khuya. Nên đặt trước chỗ nghỉ nhận khách muộn hoặc nhờ người đón, thoả thuận giá trước khi lên xe, giữ hành lý cẩn thận và không đi bộ một mình đường vắng.