Hồ Thác Bà là vùng đi chơi nhẹ nhàng nhất của Yên Bái cũ: mặt hồ rộng lấm tấm đảo, những hang động trong núi đá ven hồ, đền Mẫu Thác Bà bên đập thủy điện và các làng người Tày, Dao ven nước. Không phải vượt đèo cao, đường từ trung tâm thành phố cũ sang không xa, nên đây là lựa chọn quen của gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người chỉ có một hai ngày.
Hồ trải qua nhiều xã cũ của huyện Yên Bình và kéo lên tận Lục Yên. Sau ngày 1/7/2025, khu đập và thị trấn Thác Bà cũ cùng các xã Vĩnh Kiên, Hán Đà, Đại Minh, Bạch Hà, Vũ Linh thuộc xã Thác Bà; thị trấn Yên Bình cũ thuộc xã Yên Bình; Xuân Long, Ngọc Chấn, Cảm Nhân thuộc xã Cảm Nhân. Khi đặt chỗ nghỉ ven hồ, bạn nên hỏi rõ nơi đó thuộc xã nào để khỏi đi nhầm bờ.
Bài này nói cách chơi hồ: đi thuyền thế nào, có những loại điểm nào trên hồ, ở đâu, ăn gì, mùa nào đẹp và những điều cần biết về an toàn trên mặt nước. Chuyện hồ hình thành ra sao, rộng bao nhiêu được viết ở mục núi sông của trang.
Hai ngả vào hồ: phía đập Thác Bà và phía Yên Bình
Có hai ngả quen thuộc để ra hồ. Ngả thứ nhất là khu đập và nhà máy thủy điện Thác Bà, nằm ở đầu hồ phía hạ lưu sông Chảy. Ở đây có đền Mẫu Thác Bà, có thị trấn nhỏ với hàng quán, và có bến thuyền đưa khách đi các điểm phía nam hồ. Ngả này hợp với người muốn kết hợp thăm đền và xem đập.
Ngả thứ hai là phía thị trấn Yên Bình cũ, nơi có bến thuyền Hương Lý, gần trục quốc lộ từ thành phố cũ đi Lục Yên. Từ bến này, thuyền có thể đi vào lòng hồ, ghé các hang động và đảo. Nhiều homestay, nhà nghỉ ven hồ tập trung ở các xã quanh phía này, nên người ở lại qua đêm thường chọn ngả Yên Bình.
Ngoài hai bến chính, ở nhiều làng ven hồ người dân có thuyền riêng và có thể chở khách nếu được hỏi trước. Đi kiểu này linh hoạt hơn, gần đời sống địa phương hơn, nhưng bạn cần thoả thuận rõ lộ trình, thời gian và chuyện áo phao trước khi lên thuyền. Đừng ngại hỏi kỹ; người làm thuyền đứng đắn sẽ vui lòng trả lời.
Đi thuyền trên hồ: đảo, núi đá và nhịp nước
Đi thuyền là trải nghiệm chính của hồ Thác Bà. Những hòn đảo thật ra là đỉnh đồi, đỉnh núi cũ nhô lên khi nước dâng, nên có đảo phủ rừng, có đảo trồng keo, quế, có đảo chỉ là một mỏm đá. Thuyền đi chậm giữa các đảo, mặt nước lúc xanh thẫm lúc bạc tuỳ trời, xa xa là những dãy núi thấp nối nhau.
Một chuyến thuyền phổ biến kéo dài vài giờ, đi một vòng qua nhiều cụm đảo, ghé một hai hang động và dừng ăn trưa ở làng ven hồ hoặc trên thuyền. Có người thuê cả ngày để đi xa hơn vào lòng hồ, tới những vùng ít khách. Trên hồ còn có các lồng bè nuôi cá của người dân, và nếu may mắn bạn sẽ gặp người đánh cá đang kéo lưới vào sáng sớm.
Buổi sáng sớm và chiều muộn là lúc mặt hồ đẹp nhất: sương mỏng trên nước, ánh nắng xiên, gió nhẹ. Giữa trưa mùa hè trên hồ khá nắng và oi, nên mang mũ, áo chống nắng và nước uống. Mùa đông gió trên mặt hồ lạnh hơn trên bờ, cần thêm áo khoác dù trời có nắng.
Hang động, đền Mẫu Thác Bà và những điểm ghé quen
Hai bên hồ có nhiều núi đá vôi, trong lòng núi là những hang động lớn nhỏ. Các hang được nhắc nhiều nhất là động Thủy Tiên và hang Xuân Long, cùng một số hang khác mà thuyền thường ghé. Trong hang có thạch nhũ, có hang phải leo bậc đá từ bến thuyền lên, có hang đi sâu vào trong khá tối. Lối đi trong hang thường ẩm và trơn, cần giày đế bám và đèn pin.
Đền Mẫu Thác Bà nằm gần khu đập, là di tích có từ lâu đời gắn với vùng đất bên sông Chảy trước khi có hồ. Người dân quanh vùng và khách thập phương đến thăm đền vào dịp đầu năm và các ngày lễ. Khi vào đền, nên ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, không chen lấn và theo hướng dẫn của người trông coi di tích.
Ngoài hang và đền, nhiều chuyến thuyền ghé một làng người Dao hoặc người Tày ven hồ để khách đi bộ, xem nhà, ăn cơm. Có nơi cho khách chèo thuyền nhỏ, câu cá hay ngắm hoàng hôn từ bờ. Những điểm này thay đổi theo từng năm, tuỳ gia đình nào còn đón khách, nên hỏi người làm thuyền hoặc chỗ nghỉ là cách nhanh nhất để biết hiện nay ghé đâu được.
Hồ Thác Bà theo kiểu người đi
Mỗi kiểu khách hợp với một cách chơi hồ khác nhau. Bảng dưới gợi ý để bạn chọn nhanh:
| Kiểu chuyến đi | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Gia đình có trẻ nhỏ | Thuyền nửa ngày, một hang dễ đi, ăn trưa ở làng ven hồ | Áo phao vừa cỡ trẻ, tránh hang phải leo nhiều bậc |
| Người lớn tuổi | Thăm đền Mẫu Thác Bà, thuyền ngắn quanh vài đảo gần | Chọn bến có lối lên xuống thuyền bằng phẳng |
| Nhóm bạn trẻ | Thuê thuyền cả ngày, ngủ homestay ven hồ, chèo thuyền nhỏ | Không uống rượu khi đi thuyền, bơi lội có người trông |
| Người thích chụp ảnh | Thuyền lúc bình minh hoặc hoàng hôn, vùng nhiều đảo nhỏ | Hẹn trước với người làm thuyền, mang túi chống nước |
| Đi công tác ở thành phố cũ | Nửa ngày: đền Mẫu Thác Bà, xem đập, ăn cá hồ | Đường sang không xa, đi về trong buổi được |
Nếu chỉ có một ngày, hãy chọn một ngả và đi trọn ngả đó, đừng cố đi cả đền ở phía đập lẫn hang ở phía Yên Bình trong cùng buổi. Đường bộ vòng quanh hồ dài hơn bạn tưởng, và thời gian trên thuyền luôn trôi nhanh hơn dự tính.
An toàn trên mặt hồ
Mặc áo phao suốt chuyến. Hồ sâu, nhiều chỗ nước lạnh. Dù biết bơi, hãy mặc áo phao từ lúc lên đến lúc xuống thuyền, nhất là trẻ em và người lớn tuổi.
Không đi thuyền khi trời xấu. Mưa giông, gió mạnh có thể làm mặt hồ nổi sóng nhanh. Nếu trời chuyển xấu hoặc có cảnh báo thời tiết, hoãn chuyến hoặc quay về bờ sớm.
Không chở quá số người. Thuyền nhỏ chở quá tải rất dễ chao lật. Nếu thấy thuyền đông quá mức, hãy đề nghị chia chuyến.
Bơi lội phải có người trông. Chỉ xuống nước ở chỗ người địa phương chỉ là an toàn, có người trên bờ hoặc trên thuyền trông, không bơi xa ra giữa hồ.
Cẩn thận trong hang. Lối trong hang ẩm, tối, trơn; đi chậm, có đèn, không trèo lên thạch nhũ và không bẻ thạch nhũ làm kỷ niệm.
Ở lại, ăn uống và mùa đẹp quanh hồ
Quanh hồ có nhà nghỉ, homestay của người dân, nhiều nơi là nhà sàn nhìn ra mặt nước. Ở lại một đêm cho bạn buổi tối yên tĩnh nghe tiếng nước và buổi sáng sớm xem sương tan trên hồ — hai lúc đẹp nhất mà người đi trong ngày thường bỏ lỡ. Khi đặt chỗ, hỏi rõ đường vào có ô tô tới tận nơi không, vì có homestay phải đi thuyền hoặc đi bộ một đoạn.
Cá là món chính quanh hồ: cá nuôi lồng, cá đánh bắt trên hồ, chế biến thành cá nướng, cá kho, lẩu cá, cá nấu măng chua theo kiểu người địa phương. Ngoài ra có rau rừng, măng, gà đồi, xôi ngũ sắc của người Tày. Nên hỏi trước món trong ngày, vì cá tươi phụ thuộc vào mẻ lưới hôm đó.
Hồ đẹp gần như quanh năm, mỗi mùa một kiểu. Mùa hè nước đầy, rừng xanh, hợp với đi thuyền và tắm ở chỗ an toàn; mùa thu trời trong, mặt hồ thoáng; mùa đông sương nhiều, lạnh, ít khách. Mùa mưa bão cần theo dõi thời tiết sát, vì mưa lớn kéo dài ảnh hưởng tới đường vào các làng ven hồ và chuyện đi lại trên mặt nước.
Đường bộ quanh hồ và cách ghép lịch trình
Từ trung tâm thành phố Yên Bái cũ sang phía Yên Bình chỉ là một quãng ngắn theo trục quốc lộ đi Lục Yên, còn sang phía đập Thác Bà thì đi theo đường tỉnh dọc sông Chảy. Đường bộ quanh hồ không khép kín thành một vòng thuận tiện; nhiều làng ven hồ nằm cuối những con đường nhánh nhỏ, có làng chỉ đi thuyền mới tiện. Vì vậy, nếu muốn đi cả hai phía hồ, bạn nên chia thành hai buổi hoặc hai ngày.
Hồ Thác Bà ghép rất hợp với thành phố cũ: sáng thăm khu di tích Nguyễn Thái Học và bờ sông Hồng, chiều sang hồ đi thuyền, tối ngủ ven hồ. Người muốn đi tiếp có thể ngược lên Lục Yên theo quốc lộ 70, ghé chợ đá buổi sáng, rồi quay về hoặc đi sang phía Bảo Yên của Lào Cai cũ. Đi theo hướng ngược lại cũng được, tuỳ bạn vào vùng từ phía Phú Thọ hay từ thành phố cũ.
Người đi từ Hà Nội có thể chọn hồ Thác Bà cho một chuyến cuối tuần mà không phải chạy đường đèo. Cao tốc Nội Bài – Lào Cai đưa bạn tới gần thành phố cũ, sau đó chỉ còn một đoạn đường thường ngắn để vào hồ. Thời gian di chuyển và tình trạng đường cụ thể nên kiểm tra lại trước ngày đi.
Những điều nên giữ ý ở làng ven hồ
Hồ Thác Bà là nơi sinh sống, làm ăn của nhiều gia đình. Vài thói quen nhỏ dưới đây giúp chuyến đi của bạn không làm phiền ai:
- Lồng bè cá là tài sản của người dân: không leo lên bè, không thả đồ ăn xuống lồng khi chưa được phép.
- Giữ yên lặng buổi tối: âm thanh trên mặt nước đi rất xa; loa kẹo kéo, hát hò khuya làm phiền cả làng.
- Rác mang về bờ: không vứt chai nhựa, túi nilon xuống hồ; nhiều nơi người dân phải vớt rác trôi sau mỗi mùa du lịch.
- Hỏi trước khi vào vườn, vào nhà: đảo và đồi ven hồ đều có chủ trồng keo, quế, cây ăn quả.
- Câu cá đúng chỗ: chỉ câu ở nơi chủ nhà hoặc người làm thuyền cho phép, không câu cạnh lồng bè.
- Tôn trọng di tích: trong đền và quanh khu đập, theo hướng dẫn, không trèo lên chỗ cấm, không bay thiết bị khi không được phép.
Người làng ven hồ phần lớn hiếu khách, sẵn lòng chỉ đường hay kể chuyện về hồ, về những làng cũ đã chìm dưới nước khi đắp đập. Một chút tôn trọng của khách là cách để mối thiện cảm ấy còn giữ được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Thác Bà thuộc xã nào sau sáp nhập?
Hồ trải qua nhiều xã cũ của huyện Yên Bình và kéo lên Lục Yên. Sau ngày 1/7/2025, khu đập Thác Bà thuộc xã Thác Bà, bến Hương Lý phía thị trấn Yên Bình cũ thuộc xã Yên Bình, vùng Xuân Long thuộc xã Cảm Nhân, đều của tỉnh Lào Cai.
Đi thuyền hồ Thác Bà ở bến nào?
Hai ngả quen là bến phía đập và đền Mẫu Thác Bà, và bến Hương Lý phía Yên Bình. Ngoài ra nhiều làng ven hồ có thuyền của người dân. Dù đi bến nào, hãy thoả thuận rõ lộ trình, thời gian và áo phao trước khi lên.
Một chuyến thuyền trên hồ mất bao lâu?
Chuyến phổ biến kéo dài vài giờ, đi qua các cụm đảo và ghé một hai hang động. Bạn có thể thuê dài hơn để đi sâu vào lòng hồ. Thời gian cụ thể tuỳ lộ trình đã thoả thuận với người làm thuyền.
Đi hồ Thác Bà có hợp với trẻ nhỏ không?
Hợp, vì không phải vượt đèo và đường sang không xa thành phố cũ. Cho trẻ mặc áo phao vừa cỡ suốt chuyến, chọn hang dễ đi, tránh nắng giữa trưa và luôn có người lớn trông sát khi ở gần nước.
Nên ở lại qua đêm ven hồ không?
Nên, nếu có thời gian. Ở lại một đêm cho bạn buổi tối yên tĩnh và buổi sáng sương trên hồ, hai lúc đẹp nhất. Khi đặt chỗ, hỏi rõ đường vào có ô tô tới tận nơi hay phải đi thuyền.
Mùa nào đi hồ Thác Bà đẹp nhất?
Hồ đẹp quanh năm, mỗi mùa một kiểu: mùa hè nước đầy, rừng xanh; mùa thu trời trong; mùa đông sương và ít khách. Mùa mưa bão cần theo dõi thời tiết và hoãn đi thuyền khi có giông gió.