Dải đất dọc sông Hồng là phần Yên Bái cũ mà người đi lên vùng cao thường chạy ngang qua mà ít dừng lại: thành phố tỉnh lỵ cũ bên bờ sông, những di tích gắn với cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930, làng Tày làm du lịch cộng đồng ở Trấn Yên và đền Đông Cuông giữa vùng quế Văn Yên. Đây là nơi dễ đi nhất của tỉnh cũ: đường bằng, gần cao tốc, quán xá, chỗ nghỉ đủ đầy.
Sau ngày 1/7/2025, thành phố Yên Bái không còn là đơn vị hành chính. Khu lõi gồm các phường Nguyễn Thái Học, Hồng Hà, Yên Ninh, Minh Tân, Đồng Tâm cũ hợp thành phường Yên Bái; ngoài ra có phường Nam Cường, phường Văn Phú và phường Âu Lâu, mỗi phường gồm cả phần phường cũ lẫn một số xã ven. Ngược sông, xã Việt Hồng mới gồm Việt Hồng, Vân Hội, Việt Cường cũ; xã Đông Cuông gồm Đông Cuông, Đông An, An Bình, Quang Minh cũ. Tất cả thuộc tỉnh Lào Cai.
Bài này dành cho người có một buổi đến hai ngày ở dải sông Hồng: đi công tác, về thăm quê, hay muốn chia chặng trước khi lên núi. Chuyện lịch sử cuộc khởi nghĩa và tên gọi Yên Bái được viết ở mục lịch sử của trang; ở đây chỉ nói nơi nên ghé và cách đi.
Khu di tích Nguyễn Thái Học trong công viên Yên Hòa
Giữa phường Yên Bái hiện nay có công viên Yên Hòa, nơi đặt khu mộ Nguyễn Thái Học và các liệt sĩ trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Đây là điểm mà hầu như ai ghé thành phố cũ cũng đến: khu mộ đặt trên một gò cao giữa vườn cây, có bậc lên, có nhà trưng bày nhỏ kể lại sự kiện. Không gian yên tĩnh, nhiều cây xanh, là chỗ người dân trong phố đi bộ buổi sáng và chiều.
Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Việt Nam Quốc dân Đảng phát động đầu năm 1930 là một mốc được nhắc trong sử sách, và tên Yên Bái nhờ đó được nhiều người biết đến từ rất sớm. Đến khu di tích, bạn sẽ hiểu vì sao người địa phương coi đây là niềm tự hào của vùng đất. Hãy giữ thái độ trang nghiêm, ăn mặc lịch sự và đi theo lối đã có.
Buổi sáng sớm và chiều muộn là lúc dễ chịu nhất để đến, tránh nắng gắt giữa trưa mùa hè. Đi bộ trong công viên cũng là một cách nghỉ chân tốt sau quãng đường dài từ Hà Nội lên. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, đây là dịp để kể cho trẻ nghe một câu chuyện lịch sử gắn với một nơi có thật.
Đền Tuần Quán và bờ sông Hồng
Đền Tuần Quán nằm ở khu vực phường Yên Ninh cũ, nay thuộc phường Yên Bái, sát bờ sông Hồng. Đây là một di tích có từ lâu đời, gắn với bến sông và con đường thủy ngược xuôi thời xưa, khi sông Hồng còn là trục giao thông chính của vùng. Kiến trúc đền mang dáng vẻ đền cổ Bắc Bộ, quanh năm có người dân đến thăm, đông nhất vào dịp đầu năm.
Từ đền, bạn có thể đi dọc bờ sông để nhìn dòng nước đỏ nặng phù sa chảy qua thành phố cũ. Cầu Yên Bái và các cây cầu khác bắc qua sông nối phần phố hai bên. Buổi chiều, ánh nắng xiên trên mặt sông, thuyền nhỏ của người đánh cá, bãi bồi xanh rau màu là những cảnh rất đời thường của một thành phố ven sông Hồng.
Vào đền, nên ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, theo hướng dẫn của người trông coi di tích. Mùa mưa lũ, mực nước sông Hồng có thể lên cao; đừng xuống sát mép nước hay bãi bồi khi nước đang lên, và theo dõi tin thời tiết nếu đi vào những tháng mưa nhiều.
Một buổi trong phố: chợ, quán và nhịp sống thành phố cũ
Thành phố Yên Bái cũ không lớn, các khu phố chính nằm men theo sông Hồng và trục đường lớn chạy dọc thành phố. Chợ trung tâm là nơi nên ghé buổi sáng: hàng rau, cá, thịt, đồ khô, gạo nếp, măng và những sản vật mang từ các huyện cũ về. Đi chợ một vòng là thấy rõ thành phố này nằm ở chỗ giao nhau giữa đồng bằng, trung du và vùng núi.
Quán ăn trong phố phục vụ chủ yếu người địa phương, từ phở, bún, bánh cuốn buổi sáng đến cơm, lẩu cá, các món đồng quê buổi tối. Hỏi người trong phố quán nào họ hay ăn là cách tìm bữa ngon nhanh nhất. Thành phố cũng có nhiều khách sạn, nhà nghỉ, hợp để ngủ một đêm trước khi đi tiếp lên vùng cao hay sang hồ Thác Bà.
Ga Yên Bái trên tuyến đường sắt Hà Nội – Lào Cai nằm trong thành phố cũ, là một lựa chọn cho người thích đi tàu. Giờ tàu và loại tàu thay đổi theo từng thời kỳ, bạn nên tra lịch hiện hành trước khi lên kế hoạch.
Làng Việt Hồng: du lịch cộng đồng của người Tày ở Trấn Yên
Xuôi về phía Trấn Yên cũ, xã Việt Hồng là nơi một số gia đình người Tày làm du lịch cộng đồng: đón khách ở nhà sàn, nấu cơm nhà, dẫn khách đạp xe hay đi bộ qua ruộng, vườn cây ăn quả và những cánh đồng ven suối. Không khí ở đây là không khí làng trung du, đồi thấp, ruộng nước, nhà sàn xen nhà xây, khác hẳn vẻ hùng vĩ của vùng cao.
Việt Hồng hợp với gia đình có trẻ nhỏ, nhóm bạn muốn một ngày ở quê, hay người đi công tác ở thành phố cũ muốn có một buổi thư thả. Đường từ phường Yên Bái sang không xa, không phải vượt đèo. Một buổi chiều đạp xe qua đồng, ăn tối ở nhà sàn, ngủ lại một đêm rồi sáng hôm sau về phố là lịch đi phổ biến.
Như ở mọi nơi làm du lịch cộng đồng, gia đình đón khách vẫn là gia đình làm nông. Ăn cùng giờ với nhà, giúp một tay khi được mời, hỏi trước khi chụp ảnh và trả tiền đúng như đã thoả thuận là cách để giữ cho mô hình này lâu bền.
Đền Đông Cuông và vùng quế Văn Yên
Ngược sông Hồng lên phía Văn Yên cũ là đền Đông Cuông, nằm ở xã Đông Cuông, gần bờ sông. Đây là một trong những ngôi đền được người dân vùng trung du và Tây Bắc biết đến nhiều, lễ hội lớn diễn ra vào tháng Giêng âm lịch thu hút đông người từ nhiều nơi. Ngoài dịp lễ hội, đền vắng hơn, không gian yên tĩnh, có thể thăm thong thả.
Văn Yên là vùng quế lớn của tỉnh cũ. Đi trên những con đường đồi ở các xã như Đại Sơn cũ, nay thuộc xã Tân Hợp, hay Viễn Sơn cũ, nay thuộc xã Xuân Ái, bạn sẽ gặp cả những đồi quế phủ kín sườn núi. Mùa bóc vỏ quế, mùi quế thơm theo gió, vỏ quế phơi trên sân nhà, bên đường. Đây là cảnh rất riêng của Văn Yên mà ít nơi khác có.
Nếu muốn xem nghề quế, hãy hỏi người địa phương nhà nào đang bóc, phơi quế và xin phép trước khi vào. Một số năm, địa phương tổ chức các hoạt động giới thiệu cây quế và sản phẩm từ quế; thời gian cụ thể nên hỏi trước khi đi. Đường lên các đồi quế là đường đồi, có đoạn dốc và hẹp, nên đi ban ngày.
Đi lại trên dải sông Hồng
Dải sông Hồng là phần dễ đi nhất của Yên Bái cũ. Cao tốc Nội Bài – Lào Cai chạy gần thành phố cũ, có các nút giao để vào phố, rồi đi tiếp lên phía Văn Yên. Song song với cao tốc là quốc lộ và đường tỉnh men theo hai bờ sông, nối các phường, xã với nhau. Đường tàu Hà Nội – Lào Cai cũng chạy dọc thung lũng sông Hồng, qua ga Yên Bái và các ga nhỏ phía trên.
Trong thành phố cũ, đi taxi, xe ôm hay tự đi xe máy đều tiện. Sang Việt Hồng hay lên Đông Cuông thì nên có phương tiện riêng hoặc thuê xe theo buổi, vì xe buýt nội tỉnh không phải lúc nào cũng khớp lịch đi chơi. Đường lên các thôn, các đồi quế là đường nhỏ, đi chậm và hỏi đường người địa phương khi chưa chắc.
Nếu đến bằng tàu hoả, hãy sắp xếp trước chỗ nghỉ có đón ở ga, nhất là khi tàu đến vào sáng sớm hay tối muộn. Giờ tàu thay đổi theo từng thời kỳ, bạn nên tra lịch hiện hành của ngành đường sắt trước khi đặt vé.
Gợi ý một đến hai ngày dọc sông Hồng
Tuỳ quỹ thời gian, bạn có thể chọn một trong các phương án dưới đây. Thời gian di chuyển cụ thể nên tự kiểm trước khi đi.
| Quỹ thời gian | Gợi ý | Hợp với |
|---|---|---|
| Một buổi | Khu di tích Nguyễn Thái Học, đền Tuần Quán, đi dọc bờ sông | Người đi công tác, người dừng chân trên đường |
| Một ngày | Sáng trong phố và chợ, chiều sang làng Việt Hồng | Gia đình, nhóm bạn muốn đi nhẹ |
| Hai ngày | Ngày đầu thành phố cũ và Việt Hồng, ngày sau lên đền Đông Cuông và đồi quế | Người thích làng quê, nghề truyền thống |
| Ghép hồ Thác Bà | Sáng thành phố cũ, chiều đi thuyền trên hồ, ngủ ven hồ | Người có trẻ nhỏ, người lớn tuổi |
Dải sông Hồng cũng là chỗ chia chặng hợp lý cho người đi tiếp lên vùng cao. Ngủ một đêm ở thành phố cũ, hôm sau xuất phát sớm sang phía Văn Chấn, Nghĩa Lộ, bạn sẽ đến Mường Lò vào giữa ngày, còn nhiều thời gian trước khi vào đèo.
Vài lưu ý khi đi dải sông Hồng
Mùa lũ theo dõi mực nước. Sông Hồng có những đợt nước lên nhanh vào mùa mưa, như trong đợt mưa lũ sau bão Yagi năm 2024. Không xuống bãi bồi, mép sông khi nước đang lên.
Đi lễ hội đông người thì cẩn thận đồ đạc. Dịp lễ hội đầu năm ở các đền rất đông, giữ ví, điện thoại gọn, đi theo lối hướng dẫn, không chen lấn.
Tôn trọng di tích. Ăn mặc lịch sự, giữ yên lặng ở khu mộ và trong đền, không trèo lên các công trình, không xả rác.
Đường đồi quế đi ban ngày. Đường lên các đồi quế ở Văn Yên hẹp và dốc, mùa mưa trơn; đi ban ngày, chạy chậm và nhường đường xe chở quế.
Nắng nóng mùa hè ở vùng thấp. Dải sông Hồng nằm thấp, mùa hè oi nóng hơn hẳn vùng cao. Đi tham quan vào sáng sớm và chiều muộn, mang mũ, nước uống, nghỉ trưa trong bóng mát.
Hỏi đường bằng cả tên cũ lẫn tên mới. Người lớn tuổi quen tên phường, xã cũ; bản đồ trên điện thoại có thể đã cập nhật tên mới. Ghi sẵn cả hai để hỏi đường khỏi lúng túng.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Yên Bái bây giờ là phường gì?
Từ ngày 1/7/2025, thành phố Yên Bái không còn là đơn vị hành chính. Khu lõi cũ thành phường Yên Bái; ngoài ra có các phường Nam Cường, Văn Phú, Âu Lâu, đều thuộc tỉnh Lào Cai mới.
Khu di tích Nguyễn Thái Học nằm ở đâu?
Khu mộ Nguyễn Thái Học và các liệt sĩ khởi nghĩa Yên Bái năm 1930 nằm trong công viên Yên Hòa, giữa phường Yên Bái hiện nay. Đây là điểm dễ tìm, gần các khu phố chính của thành phố cũ.
Đền Tuần Quán và đền Đông Cuông khác nhau thế nào về vị trí?
Đền Tuần Quán nằm ngay trong thành phố cũ, sát bờ sông Hồng, nay thuộc phường Yên Bái. Đền Đông Cuông nằm ngược sông Hồng lên phía Văn Yên cũ, thuộc xã Đông Cuông, cách thành phố một quãng đường khá xa.
Làng Việt Hồng có gì cho khách?
Việt Hồng có một số gia đình người Tày đón khách ở nhà sàn, nấu cơm nhà, dẫn đạp xe, đi bộ qua ruộng và vườn cây ăn quả. Nơi này hợp với người muốn một ngày ở quê, không phải vượt đèo.
Lễ hội đền Đông Cuông diễn ra khi nào?
Lễ hội đền Đông Cuông diễn ra vào tháng Giêng âm lịch, thu hút đông người từ nhiều nơi. Ngày cụ thể và các hoạt động có thể thay đổi theo năm, bạn nên kiểm tra thông tin của địa phương trước khi đi.
Có nên ngủ ở thành phố Yên Bái cũ trước khi lên Mù Cang Chải không?
Nên, nếu bạn đi từ Hà Nội vào buổi chiều. Ngủ một đêm ở thành phố cũ giúp chia chặng, hôm sau xuất phát sớm sang Nghĩa Lộ, Tú Lệ rồi vượt đèo vào ban ngày, an toàn hơn chạy đêm.