Vùng hồ Thác Bà ở phía đông Yên Bái cũ, gồm các xã của Yên Bình và Lục Yên cũ nay thuộc tỉnh Lào Cai, đi lại bằng hai hệ thống: đường bộ vòng quanh hồ với quốc lộ 37, quốc lộ 70 và các tỉnh lộ, đường xã; và đường thuỷ trên mặt hồ với đò ngang chở người, xe máy và thuyền ra các đảo. Mặt hồ rộng chia cắt nhiều xã, nên với không ít gia đình ven hồ, con thuyền vẫn là phương tiện quen thuộc như chiếc xe máy.
Bài này dành cho người sống, làm việc, buôn bán ở vùng hồ và người đến chơi muốn hiểu cách đi lại: hướng đường bộ chính, nơi có bến thuyền, đò ngang dùng thế nào, an toàn trên mặt nước ra sao. Giờ đò, tuyến thuyền, giá vé không nêu ở đây vì thay đổi theo mùa và theo từng bến; hãy hỏi trực tiếp tại bến hoặc chính quyền xã.
Mặt hồ chia cắt, đường bộ vòng quanh
Hồ Thác Bà hình thành khi sông Chảy bị chặn lại bởi đập thủy điện ở vùng Yên Bình. Nước dâng ngập các thung lũng, để lại hơn một nghìn đảo lớn nhỏ và một đường bờ quanh co dài. Hệ quả với giao thông là rất rõ: nhiều xã, nhiều thôn nằm hai bên một nhánh hồ, nhìn thấy nhau nhưng đi đường bộ phải vòng rất xa.
Vì vậy, đường bộ ở vùng hồ chủ yếu chạy vòng theo bờ: quốc lộ 37 đi qua vùng hạ lưu phía nam, quốc lộ 70 đi qua phía đông hướng lên Lục Yên và Lào Cai cũ, cùng các tỉnh lộ, đường huyện cũ, đường xã men theo các nhánh hồ. Những tuyến này đi qua đồi thấp, đồi chè, đồi keo và các làng Tày, Dao, Kinh ven hồ.
Đường thuỷ bù vào chỗ đường bộ phải vòng. Những bến đò ngang nối hai bờ một nhánh hồ giúp người dân đi chợ, đi học, chở nông sản nhanh hơn. Thuyền ra các đảo phục vụ người dân sống trên đảo, người nuôi cá lồng và khách du lịch đi thăm hang, đền trên hồ.
Hướng đường bộ chính trong vùng hồ
Bảng nêu hướng đi theo nhu cầu thường gặp, ghi xã mới tiêu biểu. Đường cụ thể giữa hai điểm nên kiểm trên bản đồ và hỏi người địa phương vì nhiều đường xã mới mở hoặc đang nâng cấp.
| Nhu cầu | Hướng đường thường dùng | Xã, phường mới liên quan | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Từ trung tâm cũ về Yên Bình, khu đập | Quốc lộ 37 hướng Yên Bình, rẽ vào khu vực Thác Bà | Phường Nam Cường, xã Yên Bình, xã Thác Bà | Cuối tuần mùa du lịch đường vào bến đông |
| Từ trung tâm cũ lên Lục Yên | Các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ vòng quanh hồ | Xã Lục Yên, Mường Lai, Khánh Hoà, Lâm Thượng | Đường đồi, nhiều cua, hỏi trước hướng đi ngắn nhất |
| Từ Lục Yên về phía Phú Thọ hoặc lên Lào Cai cũ | Quốc lộ 70 phía đông hồ | Các xã phía đông Yên Bình, Lục Yên cũ | Nhiều xe tải chở đá, vật liệu |
| Qua lại hai bờ một nhánh hồ | Đò ngang tại các bến địa phương | Các xã ven hồ như Cảm Nhân, Thác Bà, Phúc Lợi | Hỏi giờ đò, mặc áo phao |
Tên các xã ở đây theo đợt sắp xếp tháng 7/2025; người dân và biển chỉ đường vẫn có thể dùng tên cũ. Khi hỏi đường, nói cả tên thôn, tên xã cũ giúp người được hỏi chỉ đúng hơn.
Đường về khu vực đập và các bến thuyền phía Thác Bà
Khu vực quanh đập và nhà máy thủy điện Thác Bà, thuộc xã Thác Bà mới, là nơi có nhiều bến thuyền phục vụ khách du lịch ra hồ. Từ trung tâm cũ đi theo hướng Yên Bình rồi rẽ vào đường dẫn về khu vực đập. Đường vào khá rõ, nhưng vào cuối tuần, dịp lễ, mùa hè, lượng xe du lịch tăng lên, chỗ đỗ gần bến có lúc chật.
Khu vực nhà máy thủy điện là công trình quan trọng, có những khu vực hạn chế ra vào. Không đi vào khu vực cấm, không đỗ xe, câu cá, tắm ở những nơi có biển cấm gần đập và cửa xả. Khi nhà máy xả nước, mực nước và dòng chảy phía hạ lưu thay đổi nhanh.
Ngoài khu vực đập, ven hồ còn có các bến nhỏ ở những xã khác, chủ yếu phục vụ người dân địa phương và người nuôi cá. Một số bến có thuyền chở khách tham quan theo hợp đồng. Trước khi lên thuyền, hãy hỏi rõ lộ trình, thời gian, số người tối đa và kiểm thuyền có đủ áo phao.
Đò ngang trên hồ: phương tiện quen của người ven hồ
Với người dân sống ven các nhánh hồ, đò ngang là cách đi lại hằng ngày. Đò chở người, chở xe máy, chở nông sản như sắn, chè, quế, gỗ rừng trồng sang bờ bên kia nơi có đường lớn. Học sinh ở một số thôn ven hồ cũng đi đò đến trường. Một chuyến đò ngang có thể rút ngắn quãng đường vòng hàng chục cây số đường bộ.
Đò ngang trên hồ chịu sự quản lý về đường thuỷ nội địa: phương tiện phải đăng ký, người lái phải có chứng chỉ phù hợp, bến phải được cấp phép, trên đò phải có đủ áo phao, phao cứu sinh. Người đi đò có quyền và nên yêu cầu áo phao, không lên đò đã quá tải.
Thời tiết trên hồ thay đổi nhanh. Mùa hè có giông, gió mạnh nổi lên bất ngờ làm sóng lớn; mùa đông có sương mù dày vào buổi sáng. Khi có giông lốc hoặc sương dày, đò thường tạm dừng. Người đi đò nên kiên nhẫn chờ, không ép lái đò chạy khi thời tiết xấu.
Thuyền ra đảo, nuôi cá lồng và đi lại trên mặt hồ
Trên hồ Thác Bà có nhiều hộ nuôi cá lồng, đánh bắt cá, trồng rừng trên đảo. Với họ, thuyền máy nhỏ là phương tiện làm việc hằng ngày: chở thức ăn cho cá, chở cá vào bờ bán, chở người ra lồng. Những ngày chợ, thuyền chở hàng từ các đảo vào bến gần chợ khá tấp nập.
Khách du lịch thường thuê thuyền ra hồ thăm đảo, hang động, đền trên hồ. Thuyền du lịch phải được đăng ký, kiểm định và có trang thiết bị an toàn. Chọn những bến, những chủ thuyền rõ ràng; tránh thuê thuyền tự phát không có áo phao hoặc chở quá số người.
Người nuôi cá lồng thường đi thuyền từ rất sớm hoặc lúc chập tối. Thuyền nhỏ đi lại giữa các lồng nên bật đèn khi trời tối, và thuyền du lịch đi ngang khu nuôi cá cần giảm tốc để sóng không đánh vào lồng.
Đi lại trên mặt hồ rộng cần biết hướng. Hồ có rất nhiều đảo trông giống nhau, buổi chiều tối hay khi có sương rất dễ lạc. Người lái thuyền địa phương quen từng nhánh hồ; người lạ không nên tự lái thuyền nhỏ đi xa, nhất là vào lúc trời sắp tối.
Mực nước hồ lên xuống theo mùa và theo vận hành của nhà máy thủy điện. Mùa khô nước rút, lộ ra bãi bùn, cồn đất, một số bến phải dời ra xa hơn; mùa mưa nước lên, ngập lối xuống bến cũ. Người lái thuyền vì thế phải điều chỉnh đường đi theo từng thời kỳ, người đi thuyền nên hỏi điểm lên xuống trước.
Đi chợ, đi học, chở nông sản ở các xã ven hồ
Nhịp sống ở các xã ven hồ gắn với cả con đường lẫn mặt nước. Buổi sáng, người dân chở chè búp, sắn, măng, cá ra chợ hoặc tới điểm thu mua bằng xe máy; ai ở bên kia nhánh hồ thì xuống đò từ sớm. Mùa thu hoạch quế, gỗ rừng trồng trên các đồi ven hồ, có khi phải chở bằng thuyền sang bờ có đường cho xe tải vào.
Học sinh ở các thôn xa trường thường được bố mẹ chở bằng xe máy; ở những thôn bị nhánh hồ chia cắt, có em phải đi đò. Mùa giông, mùa nước lên, nhà trường và phụ huynh cần thống nhất cách đưa đón an toàn, không để trẻ tự đi đò một mình khi thời tiết xấu. Áo phao cho trẻ đi đò hằng ngày là khoản đầu tư nhỏ mà cần thiết.
Với người kinh doanh ở vùng hồ, như mở cửa hàng vật tư, thu mua nông sản, làm dịch vụ du lịch, việc tính đường đi cho hàng hoá rất quan trọng. Có thứ đi đường bộ vòng xa vẫn rẻ và an toàn hơn, có thứ đi đò thuận hơn. Nắm rõ bến nào chở được xe tải nhỏ, bến nào chỉ chở người và xe máy giúp tránh mất công.
Lục Yên: đường bộ phía bắc hồ và chợ phiên
Lục Yên ở phía bắc hồ Thác Bà, là vùng thung lũng có lúa nước, núi đá vôi và vùng đá quý được nhiều người biết. Trung tâm Lục Yên cũ, nay thuộc xã Lục Yên của tỉnh Lào Cai, là nơi tập trung chợ, bến xe, dịch vụ của cả vùng phía bắc hồ. Có xe khách nối Lục Yên với trung tâm cũ của Yên Bái và với Hà Nội.
Buổi sáng ở trung tâm Lục Yên có chợ đá quý, nhiều người từ nơi khác tới mua bán. Đường quanh chợ những lúc đông có thể chậm, xe ô tô nên đỗ ở chỗ cho phép và đi bộ vào chợ. Xe tải chở đá, vật liệu từ các mỏ trong vùng cũng hay đi qua, nên đường có đoạn bụi, mùa mưa trơn.
Từ Lục Yên, đường bộ đi lên phía Lào Cai cũ, sang phía Tuyên Quang hoặc vòng quanh hồ về Yên Bình. Một số tuyến đường xã nối Lục Yên với các bến ven hồ, từ đó có thể đi đò sang các xã bên kia hồ. Kết hợp đường bộ và đường thuỷ là cách đi lại khá đặc trưng của vùng này.
An toàn trên mặt hồ: những điều không được bỏ qua
Luôn mặc áo phao. Mặc áo phao đúng cách, cài chặt dây ngay khi lên thuyền, kể cả với người biết bơi. Trẻ em phải có áo phao cỡ phù hợp.
Không lên thuyền quá tải. Thuyền chở quá số người, quá nhiều xe máy hoặc hàng hoá dễ lật khi có sóng. Nếu thấy thuyền đã đầy, hãy chờ chuyến sau.
Theo dõi thời tiết. Không ra hồ khi có cảnh báo giông lốc, gió mạnh. Đang trên hồ mà trời tối sầm, gió nổi, hãy đề nghị thuyền vào bờ gần nhất.
Không tắm hồ ở nơi lạ. Hồ sâu, đáy không bằng phẳng, nước lạnh ở tầng dưới. Nhiều vụ đuối nước xảy ra khi tắm ở chỗ không quen. Chỉ bơi ở nơi được phép, có người trông.
Không uống rượu khi lái thuyền. Người lái thuyền và người đi thuyền không nên uống rượu bia trước khi ra hồ. Say rượu trên thuyền là nguyên nhân của nhiều tai nạn.
Câu hỏi thường gặp
Từ trung tâm Yên Bái cũ ra hồ Thác Bà đi đường nào?
Thường đi theo quốc lộ 37 hướng Yên Bình rồi rẽ vào khu vực đập Thác Bà, nơi có nhiều bến thuyền. Đường vào khá rõ, nhưng cuối tuần và mùa du lịch có thể đông, chỗ đỗ gần bến chật. Nên kiểm bản đồ và hỏi người địa phương.
Đò ngang trên hồ Thác Bà có chở xe máy không?
Nhiều bến đò ngang ven hồ chở cả người và xe máy, phục vụ người dân đi lại giữa hai bờ một nhánh hồ. Giờ chạy và quy định từng bến khác nhau; hỏi trực tiếp tại bến, mặc áo phao và không lên đò quá tải.
Đi thuyền ra đảo trên hồ cần lưu ý gì?
Chọn bến và chủ thuyền rõ ràng, thuyền có đăng ký và đủ áo phao. Hỏi trước lộ trình, thời gian, số người tối đa. Không ra hồ khi có giông lốc, sương dày, và không tự lái thuyền nhỏ đi xa nếu không quen đường trên hồ.
Lục Yên có xe khách đi Hà Nội không?
Có các tuyến xe khách nối trung tâm Lục Yên cũ với trung tâm cũ của Yên Bái và với Hà Nội. Giờ chạy, điểm đón và nhà xe có thể thay đổi, nên hỏi ở bến xe hoặc nhà xe trước khi đi và đặt chỗ sớm vào dịp lễ.
Có được tắm ở hồ Thác Bà không?
Hồ sâu, đáy không bằng phẳng, nước tầng dưới lạnh, có nhiều chỗ không an toàn. Chỉ nên bơi ở những nơi được phép, có người trông. Tuyệt đối không tắm gần đập, cửa xả hoặc ở nơi có biển cấm, và không bơi sau khi uống rượu.
Quốc lộ 70 qua vùng hồ đi đến đâu?
Quốc lộ 70 đi qua phía đông vùng hồ, nối hướng Phú Thọ với vùng Lục Yên, Yên Bình cũ và đi tiếp lên Lào Cai cũ. Tuyến có nhiều xe tải chở đá, vật liệu, đường đồi nhiều cua. Tình trạng từng đoạn nên kiểm trước khi đi.