Quốc lộ 32 là con đường chính nối miền xuôi với vùng cao của tỉnh Yên Bái cũ: từ phía Phú Thọ vào vùng Văn Chấn, qua cánh đồng Mường Lò ở Nghĩa Lộ, lên thung lũng Tú Lệ, vượt đèo Khau Phạ tới Mù Cang Chải rồi sang Than Uyên của Lai Châu. Phần lớn khách lên ruộng bậc thang, phần lớn hàng hoá lên vùng cao và phần lớn nông sản từ vùng cao xuống đều đi trên con đường này.
Mỗi chặng của quốc lộ 32 mang một tính chất riêng: đoạn đầu là đường đồi qua vùng chè, đoạn giữa xuyên lòng chảo đông dân, đoạn cuối là đường đèo cao, vắng, nhiều khúc cua. Bài này đi lần lượt từng chặng theo hướng từ dưới lên, để người lái xe, người đi xe khách và người làm việc dọc tuyến biết trước điều mình sẽ gặp. Tình trạng đường thay đổi theo mùa và theo các đợt sửa chữa, nên luôn kiểm thông tin hiện hành trước khi đi.
Một con đường, ba kiểu địa hình
Nhìn trên bản đồ, quốc lộ 32 qua Yên Bái cũ là một đường cong dài từ đông nam lên tây bắc. Nhưng với người lái, nó chia rõ làm ba phần. Phần thứ nhất, từ ranh giới Phú Thọ tới Mường Lò, đường đi qua đồi thấp và trung bình, nhiều đồi chè, nhiều làng, độ dốc không lớn. Phần thứ hai là đoạn qua cánh đồng Mường Lò, đường gần như bằng phẳng, hai bên là phố xá, chợ, trường học của các phường Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia.
Phần thứ ba bắt đầu khi rời Mường Lò đi lên Tú Lệ. Từ đây đường leo dần lên núi, qua thung lũng Tú Lệ rồi vượt đèo Khau Phạ, đến Mù Cang Chải là vùng cao thật sự. Độ cao, nhiệt độ, mật độ dân cư và cả cách người dân dùng đường đều khác hẳn: trẻ em đi bộ ven đường đến trường, trâu bò thả rông, xe chở ngô, chở gỗ chạy chậm lên dốc.
Vì vậy, tốc độ trung bình trên quốc lộ 32 không thể tính theo một con số chung. Người lái quen thường chia hành trình theo chặng, nghỉ ở Nghĩa Lộ hoặc Tú Lệ trước khi vào đèo, chứ không cố chạy một mạch từ dưới xuôi lên tận Mù Cang Chải.
Chặng đầu: từ phía Phú Thọ vào vùng Văn Chấn cũ
Quốc lộ 32 từ Hà Nội đi qua Sơn Tây rồi sang đất Phú Thọ, qua vùng Thanh Sơn, Tân Sơn trước khi vào địa phận Văn Chấn cũ của Yên Bái. Đoạn này đường hai làn, chạy giữa đồi chè, đồi keo và các bản người Mường, người Dao. Có nhiều đoạn dốc vừa, cua tròn, xen các khu dân cư nhỏ có chợ, trường, cây xăng.
Một mốc quen thuộc trên chặng này là vùng ngã ba Ba Khe, nơi quốc lộ 32 gặp quốc lộ 37. Người đi từ cao tốc Nội Bài – Lào Cai sang, qua quốc lộ 37 từ phía thành phố Yên Bái cũ, cũng nhập vào quốc lộ 32 quanh khu vực này. Vì là điểm hợp lưu hai dòng xe, quanh Ba Khe thường có nhiều hàng quán, trạm dừng chân, chỗ nghỉ của tài xế đường dài.
Từ đây lên Mường Lò, đường đi qua các xã có đồi chè rộng, trong đó có vùng chè của các nông trường cũ. Người đi Suối Giàng thường rẽ từ trục quốc lộ trên đoạn gần Mường Lò để lên núi; con đường lên Suối Giàng hẹp và dốc hơn quốc lộ nhiều, nên xe lớn và người lái mới cần cân nhắc.
Chặng Mường Lò: đường phố, chợ và nhịp sống của lòng chảo
Khi quốc lộ 32 vào Mường Lò, hai bên đường đông dần lên, rồi trở thành đường phố của phường Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia. Đây là trung tâm dịch vụ lớn nhất của vùng giữa: có bến xe, chợ, ngân hàng, bệnh viện, trường học, khách sạn, nhà nghỉ, cửa hàng sửa xe và phụ tùng. Người đi lên vùng cao nên coi Nghĩa Lộ là điểm tiếp tế cuối cùng có đủ dịch vụ trước khi vào chặng núi.
Đi qua Mường Lò, nhịp lái phải chậm lại. Đường qua phố có nhiều ngã ba, ngã tư, xe máy ra vào liên tục, buổi sáng có học sinh đi học, buổi chiều chợ đông. Vào các dịp lễ hội, đặc biệt là những ngày hội văn hoá Mường Lò khi có xoè đông người, khu trung tâm có thể phân luồng. Không nên dừng đỗ tuỳ tiện ven đường để chụp ảnh cánh đồng, hãy tìm bãi đỗ hoặc đường nhánh.
Từ Nghĩa Lộ còn có đường tỉnh rẽ vào Trạm Tấu. Đây là tuyến riêng, không thuộc quốc lộ 32, đường hẹp và có những đoạn leo dốc dài. Người đi Trạm Tấu tắm suối khoáng hay leo Tà Chì Nhù sẽ rời quốc lộ ở khu vực này.
Chặng Nghĩa Lộ – Tú Lệ: đường bắt đầu lên núi
Rời lòng chảo Mường Lò, quốc lộ 32 bắt đầu leo lên núi. Đường đi qua những xã có bản Thái, bản Mông, những đoạn men theo suối và những đoạn vắt qua sườn đồi. Mặt đường ở chặng này thường được sửa chữa nhiều đợt, có đoạn rất tốt, có đoạn đang thi công hoặc từng bị sạt sau mưa, xe phải đi một làn.
Đến Tú Lệ, đường xuống một thung lũng nhỏ, hai bên là ruộng nếp, nhà sàn, hàng bán xôi, cốm. Tú Lệ là điểm dừng hợp lý trước khi vượt đèo: có chỗ ăn uống, chỗ nghỉ, có điểm tắm khoáng, có cây xăng. Nếu xuất phát muộn từ dưới xuôi, nên ngủ lại Tú Lệ hoặc Nghĩa Lộ thay vì cố vượt đèo Khau Phạ lúc trời tối.
Mùa lúa chín, khoảng cuối thu, đoạn qua Tú Lệ rất đông xe du lịch. Nhiều xe dừng đột ngột ven đường để chụp ảnh, nhiều người đi bộ ra giữa đường. Người lái nên giảm tốc, bật đèn, giữ khoảng cách, và khi muốn dừng thì tìm chỗ có lề rộng hoặc bãi đỗ của các điểm dịch vụ.
Đèo Khau Phạ: chặng khó nhất của quốc lộ 32
Đèo Khau Phạ nối thung lũng Tú Lệ với vùng Cao Phạ của Mù Cang Chải và thường được xếp vào nhóm những con đèo lớn, dài và hiểm của miền Bắc. Tên đèo theo tiếng Thái thường được giải thích là "sừng trời", gợi độ cao của đỉnh đèo so với thung lũng hai bên. Đường đèo nhiều khúc cua gắt, có đoạn một bên là vách núi, một bên là vực sâu.
Trên đỉnh đèo thời tiết đổi rất nhanh. Có khi dưới Tú Lệ trời nắng, lên tới đỉnh đã mù dày, tầm nhìn chỉ vài chục mét; mùa đông có thể rất lạnh, mùa mưa mặt đường trơn và dễ có đá lăn. Trên đỉnh đèo còn có hoạt động bay dù lượn theo mùa, có lúc nhiều xe dừng xem; không đỗ xe giữa khúc cua hay ở chỗ khuất tầm nhìn.
Lái qua Khau Phạ cần sự kiên nhẫn. Lên dốc dùng số thấp, không ôm cua sát tim đường, bấm còi hoặc nháy đèn trước những khúc cua khuất. Xuống dốc dùng phanh động cơ, không giữ phanh chân liên tục để tránh mất phanh. Xe khách, xe tải gặp nhau ở khúc cua hẹp phải nhường nhau, xe nhỏ nên chủ động dừng ở chỗ rộng.
Từ Mù Cang Chải đi tiếp sang Than Uyên và đường nhánh vào bản
Qua đèo Khau Phạ, quốc lộ 32 xuống vùng trung tâm Mù Cang Chải, nơi trước kia là thị trấn huyện lỵ, nay thuộc xã Mù Cang Chải của tỉnh Lào Cai. Ở đây có chợ, cây xăng, trạm y tế, nhà nghỉ, homestay, bến xe nhỏ. Từ trung tâm, nhiều đường nhánh rẽ vào các vùng ruộng bậc thang và bản Mông; một số đường nhánh hẹp, dốc, đổ bê tông một làn, mùa mưa trơn.
Quốc lộ 32 tiếp tục đi về phía tây, qua các xã vùng cao rồi sang Than Uyên của Lai Châu. Từ Than Uyên, người đi vòng cung Tây Bắc có thể lên Sa Pa qua đèo Ô Quy Hồ hoặc sang Sơn La, Điện Biên. Đoạn quốc lộ 32 qua phía tây Mù Cang Chải vắng hơn, dân cư thưa hơn, cây xăng và chỗ sửa xe cách xa nhau.
Trên các đường nhánh vào bản, không nên đi theo gợi ý đường tắt của bản đồ số khi không hỏi người địa phương. Có những đường trên bản đồ là đường đất, chỉ xe máy người bản đi được, hoặc đã bị sạt từ mùa trước. Hỏi chủ homestay, cán bộ xã hay người dân trước khi đi sâu vào bản là cách an toàn nhất.
Xe khách, xe hàng và nhịp vận tải trên quốc lộ 32
Không chỉ khách du lịch, quốc lộ 32 là đường sống của cả vùng giữa và vùng cao. Mỗi ngày có xe khách tuyến cố định chạy từ Mù Cang Chải, Tú Lệ, Nghĩa Lộ về phường Yên Bái và về Hà Nội, có xe nhỏ chạy chặng ngắn giữa các trung tâm xã. Người vùng cao xuống Nghĩa Lộ khám bệnh, mua hàng, làm giấy tờ phần nhiều đi bằng những chuyến xe này hoặc xe máy.
Chiều ngược lại, xe tải chở vật liệu xây dựng, hàng tạp hoá, phân bón lên vùng cao; mùa thu hoạch thì chở ngô, táo mèo, thảo quả, măng xuống xuôi. Những chiếc xe tải nặng leo đèo rất chậm, xếp thành hàng dài phía sau là chuyện thường gặp. Người lái xe con nên kiên nhẫn, chỉ vượt khi có đoạn thẳng nhìn rõ và xe tải đã ra hiệu nhường.
Với người kinh doanh dọc tuyến, như homestay ở Tú Lệ, Mù Cang Chải hay cửa hàng ở Mường Lò, việc nắm lịch xe khách và nhà xe nhận gửi hàng là kỹ năng cơ bản. Hàng hoá gửi theo xe nên đóng gói chắc, ghi rõ người nhận, giữ lại thông tin nhà xe và biển số để tiện tra hỏi khi cần.
Dịch vụ dọc tuyến: đổ xăng, sửa xe, ăn uống
Cây xăng thưa dần khi lên cao. Từ Nghĩa Lộ trở lên, khoảng cách giữa các cây xăng dài hơn. Nên đổ đầy bình ở Nghĩa Lộ hoặc Tú Lệ trước khi vượt đèo, nhất là với xe máy bình nhỏ.
Sửa xe tập trung ở trung tâm. Tiệm sửa ô tô, xe máy, vá lốp có ở các phường Mường Lò, Tú Lệ và trung tâm Mù Cang Chải. Trên đèo gần như không có. Mang theo bộ vá lốp, bơm nhỏ, dây kéo là thói quen tốt.
Ăn uống theo bữa ở điểm đông. Hàng quán dồn ở Ba Khe, Mường Lò, Tú Lệ, trung tâm Mù Cang Chải. Lên đường núi nên mang theo nước, đồ ăn nhẹ phòng khi đường tắc do sạt.
Sóng điện thoại không liên tục. Một số đoạn đèo, đoạn thung lũng sâu sóng yếu hoặc mất sóng. Tải bản đồ ngoại tuyến trước, báo lịch trình cho người thân trước khi vào chặng núi.
Câu hỏi thường gặp
Quốc lộ 32 qua những đâu của Yên Bái cũ?
Quốc lộ 32 vào vùng Văn Chấn cũ từ phía Phú Thọ, qua vùng ngã ba Ba Khe, cánh đồng Mường Lò với các phường Nghĩa Lộ, Trung Tâm, Cầu Thia, lên thung lũng Tú Lệ, vượt đèo Khau Phạ tới trung tâm Mù Cang Chải rồi sang Than Uyên của Lai Châu.
Đèo Khau Phạ có khó đi không?
Đèo Khau Phạ dài, nhiều cua gắt, có đoạn sát vực và thời tiết trên đỉnh đổi nhanh. Người lái có kinh nghiệm đường núi đi được bình thường; người mới nên đi ban ngày, thời tiết khô, dùng số thấp khi lên và phanh động cơ khi xuống, không vượt ở khúc cua.
Có nên đi quốc lộ 32 vào ban đêm không?
Không nên với người lạ đường, nhất là đoạn từ Nghĩa Lộ lên Mù Cang Chải. Ban đêm khó thấy đá lăn, chỗ sạt, trâu bò trên đường và sương mù dày. Nếu xuất phát muộn, hãy nghỉ lại Nghĩa Lộ hoặc Tú Lệ rồi đi tiếp sáng hôm sau.
Người đi từ cao tốc nhập vào quốc lộ 32 ở đâu?
Người đi cao tốc Nội Bài – Lào Cai thường ra ở nút giao gần thành phố Yên Bái cũ, theo quốc lộ 37 về phía Văn Chấn, rồi nhập vào quốc lộ 32 quanh khu vực ngã ba Ba Khe trước khi lên Mường Lò.
Đi xe máy trên quốc lộ 32 cần lưu ý gì?
Kiểm phanh, lốp, xích trước khi đi, đổ xăng đầy ở Nghĩa Lộ hoặc Tú Lệ, đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, mặc áo mưa và áo ấm. Lên dốc dùng số thấp, xuống dốc không tắt máy thả trôi, luôn đi đúng phần đường của mình ở khúc cua.
Mùa lúa chín đường lên Mù Cang Chải có tắc không?
Vào cuối tuần và dịp nghỉ lễ của mùa lúa chín, đoạn qua Tú Lệ, đèo Khau Phạ và trung tâm Mù Cang Chải có thể đông, ùn cục bộ do xe dừng chụp ảnh. Đi vào ngày thường, xuất phát sớm và dừng ở bãi đỗ thay vì ven đường giúp đỡ tắc.